همكاران عزيز همانطور كه خود مي دانيدنقش معلمان دوره ابتدايي كه در حقيقت بنيان گذار و پايه گذارزيربناي شخصيتي نو نهالان هستند از همه  مقاطع تحصيلي مهم ترو حساستراست.معلم دوره ابتدايي بايد بدانند كه تمام رفتار،كرداروگفتاراو در كلاس، الگوي اعمال وكردار آينده دانش آموزان خواهد بود.  او بايد بداند  هر  نكته اي كه مي اموزد ،در صفحه ي پاك و سفيد ذهن  دانش آموز چنان  نقش خواهد بست كه در آينده ،به هيچ عنوان پاك و عوض شدني نخواهد بود .بنابراين لازم است معلم ابتدايي ،اعمال ،كردار و برخورد حساب شده و اصولي داشته باشد .از اين رو داشتن اطلاعات درسي  براي او كافي  نيست .بلكه بايد آگاهيها  واطلاعا تي در مورد روانشناسي كودك ونوجوان ،فن معلمي وهمچنين آشنايي عملي  با كارهاي ساده ي هنري  كسب كند .

وظيفه ي معلمان  ابتدايي ـ  بخصوص در كلاسهاي اول ودوم ـ علاوه بر آموختن مسايل  اخلاقي و تربيتي كه بايد به طور غير مستقيم و بيشتر از طريق  برخوردها  ورفتار درست صورت  بگيرد ،آموزش  خواندن و نوشتن زبان وخط فارسي است .

در نوشتن درست نويسي ودرك شكل وقالب حروف الفبا و اتصالات خط فارسي ،در درجه ي اول اهميت قرار دارد  وبعد ازآن ،زيبا نويسي و خوشنويسي مورد توجه قرار مي گيرد.اما پيش از آنكه دانش آموز به نوشتن بپردازدمعلم بايد اصول و نكاتي به او بياموزد كه بتواند نوشتن را راحت تر،اصولي تر و در شرايط بهتري انجام دهد . اين نكات كه از اهميت زيادي برخودار اند عبارتند از :

 1-روش به دست گرفتن قلم

2-روش نشستن در هنگام نوشتن

3-فاصله چشم از كاغذ

4-روش قرار دادن كاغذ در مقابل چشم

5-داشتن نور مناسب در هنگام نوشتن

6-لوازم نوشتاري (لوازم التحرير)

7-مشكل دانش آموزان چپ دست

8-ياد دادان حروف از ساده به مشكل

9- تمرين روي تخته سياه

10-تمرين به صورت نقطه چين

11-راهنمايي كردن دانش آموزان موقع نوشتن

12-گرفتن از دست كودك در موقع نوشتن

13-ياد دادن اندازه مناسب حروف و كلمات و هنچنين فاصله ي مناسب كلمات

14-خوانا نويسي

15-خوشنويسي

1-روش به دست گرفتن قلم

يكي از مسائلي كه در جامعه امروزه ما باعث بد خطي افراد شده ،نادرست گرفتن قلم است .متاسفانه امروزه در بسياري از كلاسهاي راهنمايي يا بالاتر مشاهده مي شود كه افراد،قلم را به شكلهاي عجيب و نادرستي به دست مي گيرند و مي نويسند .

يكي از نكاتي كه بايد هنگام به دست گرفتن قلم رعايت شود ، اين است كه قلم بايد بين انگشتان به صورت آزاد و راحت قرار بگيردو انگشتان نبايد هيچ فشاري بر آن وارد كنند . اين فشار ،علاوه بر آن كه به زيبايي خط لطمه مي زند ،باعث خستگي زودرس نويسنده نيز مي شود و او را از ادامه ي نوشتن باز مي دارد . از اين رو مي توان گفت يكي از عواملي كه دانش آموزان را از انجام دادن تكاليف نوشتني خود باز مي دارد ، همين مسئله است . به علاوه ،چون دانش آموزان دورهي ابتدايي ،در مرحله رشد قرار دارند ، فشار انگشتان روي قلم سبب تغيير شكل و تغيير حالت استخوان  انگشتان آنان مي شود .

اينجاست كه نقش سازنده معلم كلاس اول ابتدايي نمايان مي شود .او كه براي نخستين بار قلم را به دست كودك مي دهد ،مي تواند با كمي دقت و توجه آموزش درست روش به دست گرفتن قلم ،از بروز چنين عوارضي در آينده جلوگيري مي كند .

بهترين روشي كه براي گرفتن قلم پيشنهاد مي شود ،اين است كه قلم بين انگشتان شست و نشانه قرار بگيردو تكيه آن برشست ميانه باشد . در اين حالت ،انگشتان شست و نشانه نبايد خميدگي پيدا كند و قلم در امتداد انگشت نشانه قرار گيرد .

2-طريقه ي نشستن در هنگام نوستن

يكي ديگر از وظايف مهم معلم ابتدايي ، بخصوص در كلاس اول ابتدايي ،اين است كه طريقه نشستن دانش آموزان را هنگام نوشتن تحت نظر داشته باشد و درست نشستن را به آنان آموزش دهد .

مي دانيد كه دانش آموزان دوره ي ابتدايي ، در اين مرحله رشد قرار دارند و اگر هنگام نوشتن كمر و گردن خود زياد خم كنند ،ستون فقرات آنان از حالت طبيعي خارج مي شود و همچنين در آينده سلامت آنان به خطر جواهد افتاد .خميدگي زياد ستون فقرات هنگام نوشتن، سبب بروز خستگي جسمي و روحي نيز مي شود و انسان را از ادامه كار باز مي دارد. بنابراين بايد به دانش آموزان ياد آوري شود كه هنگام نوشتن پشت ميز يا روي زمين ، كمر و گردن خود را مستقيم و راست نگه دارند و از خميدگي بيش از اندازه ستون فقرات جلو گيري كنند .

3-فاصله ي چشم از كاغذ

هنگام نوشتن چشم باكاغذ بايد حدود 30سانتي متر فاصله داشته باشد.رعايت نكردن اين فاصله،در وره له ي اول سبب خستگي چشم مي شود و در مدت طولاني ،به قوه ي بينايي دانش آموزان آسيب مي رساند . خستگي چشم نيز انسان را از ادامه نوشتن باز مي دارد .

4-طريقه قرار دان كاغذ در مقابل ديد

يكي ديگر از مواردي كه معلم ابتدايي بايد در شروع به نوشتن به دانش آموزان خود بياموزد ،اين است كه هنگام نوشتن كاغذ را كج در مقابل خود قرار ندهند .كاغذ و خط زمينه اي كه براي نوشتن روي آن در نظر گرفته مي شود ، بايد در مقابل چشمان كاملا به حالت افقي قرار بگيرد . البته براي اين كه چشم بر نوشته مسلط شود ،مي توان كاغذ را كمي به سمت راست كشيد ؛ولي لازم است كه حالت افقي آن همچنان حفظ شود  اين امر در زيباتر شدن خط دانش آموزان در آينده تاثير زيادي خواهد داشت .

5-نور مناسب هنگام نوشتن

كم يا زياد بودن نور هنگام نوشتن ، باعث خستگي چشم و صدمه ديدن قوه ي بينايي مي شود . متعادل ترين مقدار نور ،نور طبيعي روز است كه از پنجره سمت چپ به داخل اتاق و به محل نوشتن مي تابد . نور آفتاب به دليل شدت زياد و نور هنگام طلوع و غروب آفتاب به دليل ضعيف بودن ،براي نوشتن مناسب نيست .

6-لوازم نوشتاري (لوازم التحرير)

كاغذ شروع به  نوشتن دانش آموزان نيست مورد استفاده كودك بايد سفيد با خطي آبي و فاصله هاي مناسب باشد كه در مدارس روستايي مشاهده مي شود كودكان در كاغذ هاي بدون خط يا گاهي كه مناسب آموزش را آغاز مي كنند و اين موجب مي شود اشكالاتي در نوشتن آنها به وجود آيد اين استاندارد طبق مطالعات و آزمايشات گوناگون توسط پژوهشگران و دانشمندان مختلف انجام گرفته و بايد رعايت گردد. مدارس ابتدايي و به خصوص كلاس اول حساس ترين مرحله ي يادگيري نوشتاري است و لوازم التحرير آن بايد حتما متناسب با عوامل بيان شده باشد .
7-مشكل دانش آموزان چپ دست

يكي از مشكلات نوشتن در مدارس ابتدايي كودكان چپ دست مي باشد امروزه در دنيا حدود20% افراد چپ دست مي باشند يا به عبارت ديگر نيمه ي چپ بدن آنها يانيمه ي راست مغزشان از نيمه ي ديگر قوي تر عمل مي كند چپ دست بودن عمدتا ژنتيكي و ارثي بوده و احتمال اينكه از راه آموزش چپ دستي پيش آيد خيلي كم است در هر حال چپ دست ها در زندگي روز مره اغلب دچار مشكل مي شوند بسياري از ابزارها و ادوات زندگي مناسب دست راست ساخته شده است كه بكارگيري آن با دست چپ مشكل مي باشد .يكي از اين مشكلات در نوشتن مي باشد به خصوص اگر زبان نوشتاري از راست به چپ باشد اين مشكل بيشتر خونمايي مي كند بسياري از كودكان چپ دست موقع نوشتن دست خود را كمانه مي كنند و براي اينكه راحت تر ببينند گردن  چشم خود را به قسمت راست كج مي نمايند و اين ممكن است در دراز مدت عارضه هايي را ايجاد نمايد حتي ممكن است عارضه ي استخواني نيز پيش آورد و حس بينايي را دچار مشكل نمايد كودكاني كه هنوز برتري دستي پيدا نكرده اند مي توان آنها را با نوشتن با دست راست عادت داد و اگر در دست چپ خود مهارت و برتري مشهودي به دست آورند در اين صورت نبايد وي را ملزم به استفاده از دست راست نمود بلكه چپ دستي در اين جا بايد به عنوان يك امر طبيعي پذيرفته شود البته اين گروه از دانش آموزان در اثر تمرين و ممارست مهارت لازم را كسب خواهند نمود و چندان احساس خستگي و كم حوصلگي نخواهند كرد .

8-ياد دادان حروف از ساده به مشكل

يعني حروف بايد از ساده شروع و به مشكل ادامه يابد ابتدا بايد به دانش آموزان حروفي را كه ساده هستند ياد داد و سپس حروف نسبتا مشكل را ياد داد كه اين شيوه در كتاب فارسي اول ابتدايي تقريبا رعايت شده ،دانش آموران اول حروف ساده را ياد گرفته بعد به حروف مشكل مي رسند براي مثال در الفباي فارسي حرف الف خيلي ساده است چرا كه فقط يك خط عمودي مي باشد يا حرف ب يك خط افقي مي باشد ولي حرف ي يا ع نسبتا پيچيده بوده لذا اين حروف بايد در آخر كتاب ياد داده شود .

9-تمرين روي تخته سياه

قبلا دانش آموزان در خانه مراحلي مثل خط خطي كردن و كشيدن تصاويري بدون معني و مفهوم را آغاز كرده اند و ممكن است چگونگي به دست گرفتن قلم را به طور صحيح ياد گرفته باشند ولي در اين مرحله آموزگار است كه چگونگي به دست گرفتن قلم ونوشتن را به دانش آموزان ياد مي دهد در مرحله ي آغازين يعني قبل از  به دست گرفتن قلم تمرين روي تابلو يا تخته سياه بهترين روش خواهد بود .در روي تخته سياه يا تابلو كودك خطوطي را ترسيم مي كند ابتدا اين خطوط طبق برنامه و نظم خاصي نخواهد بود ولي كم كم بايد اين نوع فعاليت كودك روي برنامه و نظم باشد از كشيدن خط راست  افقي تا ترسيم اشكال اعم از دايره ،مستطيل ،مثلث ،و …پيش مي رود و اين فعاليت هاي نوشتاري به كودك در امر نوشتن كمك خواهد نمود چرا كه موجب تقويت و هماهنگي اندام هاي حسي و حركتي دخيل در امر نوشتن خواهد بود .

10-تمرين به صورت نقطه چين

بعضي از صاحبنظران معتقدند كه دانش آموزان بهتر است حروف را به صورت نقطه چين ياد بگيرند و بعد از خطوط ممتد استفاده كنند كه اين نيز در نوشتن دانش آموزان به نظر من مثمر ثمر خواهد شد . از دانش آموزان مي خواهيم حروف را درد فترچه تمرين خود به صورت نقطه چين بنويسد و بعد از اين كه در اين مرحله مهارت كافي دست يافتند از آنها مي خواهيم حروف را در دفترچه ي ممتد بنويسد اين شيوه اي عملي و قابل اجرا در هر مركز آموزشي است .

11-راهنمايي كردن دانش آموزان موقع نوشتن

هنگامي كه نوباوه قلم به دست مي گيرد بايد والدين يا معلم او را راهنمايي بكنند و نحوه ي به دست گرفتن 

قلم وبه حركت در آمدن آنرا روي كاغذ در مورد كودكان  كنترل نمايند ممكن است كودكي شيوه ي بدست گرفتن قلم را ياد گرفته ولي به جهت تنبلي و خسته شدن دست آنرا بر طرق ديگر در ميان انگشتان خود به حركت در مي آورد كه اينجا آموزگار بايد از خطاي او چشم پوشي نكرده وتذكر لازم را در مورد به دست  گرفتن قلم وبه حركت در آوردن آن روي كاغذ به دانش آموزان  گوشزدنمايد چنان كه اين نكات ريز درمورد به دست گرفتن قلم و حركت آن روي كاغذ  ناديده گرفته شود .در نوشتن كودك در آينده اشكالاتي به وجود خواهد آمد  كه از آن اشكالات مي توان ناخوانا نويسي و بد خطي را نام برد .

12-گرفتن از دست كودك در موقع نوشتن

گرفتن  دست كودك در موقع نوشتن يكي ديگر از روش هاي پيشنهادي مي باشد. براي مهارت در فن نوشتن دست  كودك را مي گيريم ويا او را راهنمايي مي كنيم ويا خود قلم را به دست گرفته و به كودك نشان       مي دهيم كه چگونه بنويسد در بعضي موارد مشاهده مي شود كه كودك مهارت لازم را جهت به حركت در آوردن قلم در روي كاغذ را ندارد در اين مورد از روي دست كودك مي گيريم و همراه با دست كودك و دست خودمان قلم را در روي كاغذ به حركت در مي اوريم بعداز چند بار از دست  كودك گرقتن  از او ميخواهيم كه خود اين عمل را انجام بدهد و با تمرين و تكرار مشاهده مي كنيم كه كودك ديگر احساس ناتواني و ناراحتي در نوشتن را ندارد .

13-ياد دادن اندازه مناسب حروف و كلمات و هنچنين فاصله ي مناسب كلمات

اينها بايد در مرحله ي بعدي به كودك ياد داده شود چنان كه باز در كودكان اول ابتدايي مشاهده مي كنيم كودكي حروف را ياخيلي بزرگ و يا خيلي كوچك  نگارش  مي كند ودر اين مرحله  موجب مي شود از خط زمينه و فاصله ي مناسب  خارج شود در اين مورد به نظر من بايد حساسيت لازم را به خرج دادو از كودك خواست تا در اندازه و فاصله ي مناسب بنويسد باز چند سر مشق به اندازه ي مناسب به كودكان ميدهيم  مانند سر مشق بنويسند اگر در اين مورد  موفقيت  حاصل نمودند  آنها را  تشويق  مي كنيم و حتي  مي توانيم به آنها جايزه هم بدهيم كه توانسته به اندازه و فاصله ي مناسب  حروف را بنويسند.

14-خوانانويسي

  در مراحل  بعدي  يعني پيشرفت در نوشتن بايد به خوانانويسي آنها توجه كرده واز همان ابتدا به دانش   آموزان ياد دادبا خط  خوانا بنويسند از دانش آ موزان مي خواهيم نوشته ي خود را در جلوي  تخته سياه براي  همكلاسي هاي خود  بخوانند اگر موفق نشدند   نوشته ي خود را بخوانند آنها را متقاعد  مي كنيم كه نوشته ي آنها  نا خوانا مي باشد زيرا خود آنها كه از روي سر مشق  آن را نوشته اند  ،نمي توانند بخوانند باز  در اين مورد  نيز مي توانيم به دانش آموزاني كه خوانا  مي نويسند تشويق كرده و به  نوشته ي آنها بازخورد مثبت نشان  مي دهيم  از كودكان مي خواهيم در نوشتن عجله نكرده و با حوصله وبا علاقه و  دقت لازم  بنويسند  باز نوشته آنها را بررسي  كرده  ودر صورت  وجود غلط املايي آنهارا بر طرف  مي كنيم و براي خود دانش آموزان نوشته ي آنها را مي خوانيم بدين ترتيب دانش آموزاني كه ناخوانا مي نويسيد اصلاح خواهند شد.

 15-خوشنويسي